Veiligheidsomwalling Noord

Een vaak ingezet militair manoeuvre was het onder water zetten van polders om vijandige troepen te vertragen of verjagen. Tot de jaren 1900 reikten de Scheldepolders tot aan de stadsomwalling van Antwerpen. Daar leverde het water beter en eenvoudiger werk dan welke fortengordel ook.

De onstuitbare groei van de Antwerpse haven ten noorden van de stad noopte echter tot bijkomend militair denkwerk. De opgehoogde bedrijventerreinen en havenconstructies konden niet langer zomaar onder water worden gezet. Toch werd het water als trouwe bondgenoot nog niet opzij gezet. Vanaf 1911 startte de bouw van de Veiligheidsomwalling-Noord: een voorgracht die het water uit de polderbeken opving, een brede hoofdgracht als barrière voor vijandelijke troepen en een wal als watermuur. Over de hele lengte zorgden zogenaamde caponnières voor een extra afschrikeffect: een betonnen galerij met schietgaten waarin kannonen de vijand konden beschieten. Aan veldzijde zorgde een laag aarde voor extra bescherming tegen vijandig vuur.

Helaas vlotte de bouw van veiligheidsomwalling niet erg. Bij de belegering van Antwerpen in 1914 was pas gestart met het uitgraven van de grachten. De 4 afgewerkte capponnières konden bezetting niet helpen voorkomen.
Tijdens de tweede wereldoorlog profiteerden Russische soldaten van de fortjes om het rangeerstation te bewaken en het luchtafweerschut te bedienen. Bij de bevrijding in 1944 ging een fortje en alle munitie die erin opgeslagen lag de lucht in. Andere moesten met de tijd wijken voor havenuitbreidingen.

Vandaag zijn er tussen de Havenweg en het rangeerstation Antwerpen Noord nog een aantal overblijfselen van dit militair verleden overeind gebleven:

  • De Voorgracht dient nog steeds voor de afwatering van de polderbeken.
  • De Kraagpoort, Smalleweg (ID1503, RELICT_ID990128)
  • Caponnières, Smalleweg (ID1504, RELICT_ID990128): Er zijn nu nog drie caponnières die in de volksmond de naam kregen van 'fortje'. De best bewaarde constructie, het 'fortje 1' (Caponnière 7-8, ID1506) is deze aan Leugenberg.

Technische specificaties over het bouwkundig erfgoed in de Veiligheidsomwalling Noord vind je in deze uitgebreide erfgoedstudie.

 Adres: Smalleweg, Antwerpen, België

meer in havenland

Nog meer erfgoed beleven