Author: Kris Hadermann (Page 1 of 3)

Antitankgracht

Antitankgracht

Eén van de meest gevreesde oorlogstuigen tijdens de Tweede Wereldoorlog waren zonder twijfel de zwaar uitgeruste tanks die als ware doodsmachines het landschap doorkruisten.

Om de stad Antwerpen te beschermen werd aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog een antitankgracht aangelegd. Een verdedigingslinie die meer dan een kwartcirkel rond de stad trok, op ongeveer 15 kilometer van het centrum. Om snelheid te winnen stapten de bouwheren snel af van het plan deze gracht enkel in nood te laten vollopen en lieten het opwellende water zijn gang gaan. De oeverhellingen werden zo steil aangelegd (minstens een hoek van 63,4°) dat ze onmogelijk te overbruggen waren door de pantservoertuigen. Zeker niet na het doorploeteren van een watermassa van 6 meter breed en 3 meter diep.

Op dit moment vervult de lange gracht een mooie rol voor de versterking van de natuurgebieden in de streek. De zaden van planten drijven mee met het water, om elders een nieuwe kolonisatie te starten. En ook dieren gebruiken de gracht om op verkenning te gaan in ander natuurschoon. Dit soort verbindingswegen zijn bijzonder belangrijk voor de creatie van een robuust ecosysteem. Kleine lapjes natuur zijn erg kwetsbaar, maar aaneengeschakelde gebieden versterken elkaar.

Technische specificaties over het bouwkundig erfgoed van de antitankgracht vind je in deze uitgebreide erfgoedstudie.

 Adres: Torenseweg, Stabroek, België

meer in havenland

Nog meer erfgoed beleven


Veiligheidsomwalling Noord

Veiligheidsomwalling Noord

Een vaak ingezet militair manoeuvre was het onder water zetten van polders om vijandige troepen te vertragen of verjagen. Tot de jaren 1900 reikten de Scheldepolders tot aan de stadsomwalling van Antwerpen. Daar leverde het water beter en eenvoudiger werk dan welke fortengordel ook.

De onstuitbare groei van de Antwerpse haven ten noorden van de stad noopte echter tot bijkomend militair denkwerk. De opgehoogde bedrijventerreinen en havenconstructies konden niet langer zomaar onder water worden gezet. Toch werd het water als trouwe bondgenoot nog niet opzij gezet. Vanaf 1911 startte de bouw van de Veiligheidsomwalling-Noord: een voorgracht die het water uit de polderbeken opving, een brede hoofdgracht als barrière voor vijandelijke troepen en een wal als watermuur. Over de hele lengte zorgden zogenaamde caponnières voor een extra afschrikeffect: een betonnen galerij met schietgaten waarin kannonen de vijand konden beschieten. Aan veldzijde zorgde een laag aarde voor extra bescherming tegen vijandig vuur.

Helaas vlotte de bouw van veiligheidsomwalling niet erg. Bij de belegering van Antwerpen in 1914 was pas gestart met het uitgraven van de grachten. De 4 afgewerkte capponnières konden bezetting niet helpen voorkomen.
Tijdens de tweede wereldoorlog profiteerden Russische soldaten van de fortjes om het rangeerstation te bewaken en het luchtafweerschut te bedienen. Bij de bevrijding in 1944 ging een fortje en alle munitie die erin opgeslagen lag de lucht in. Andere moesten met de tijd wijken voor havenuitbreidingen.

Vandaag zijn er tussen de Havenweg en het rangeerstation Antwerpen Noord nog een aantal overblijfselen van dit militair verleden overeind gebleven:

  • De Voorgracht dient nog steeds voor de afwatering van de polderbeken.
  • De Kraagpoort, Smalleweg (ID1503, RELICT_ID990128)
  • Caponnières, Smalleweg (ID1504, RELICT_ID990128): Er zijn nu nog drie caponnières die in de volksmond de naam kregen van 'fortje'. De best bewaarde constructie, het 'fortje 1' (Caponnière 7-8, ID1506) is deze aan Leugenberg.

Technische specificaties over het bouwkundig erfgoed in de Veiligheidsomwalling Noord vind je in deze uitgebreide erfgoedstudie.

 Adres: Smalleweg, Antwerpen, België

meer in havenland

Nog meer erfgoed beleven


Defensieve dijk

Defensieve dijk

De strategische ligging van Antwerpen langs de Schelde en de aanwezigheid van de haven hebben er toe geleid dat de regio het schouwtoneel was van de meest heroïsche oorlogen en veldslagen. De fortengordel blijft een fascinerend relict aan deze periode.

De Defensieve Dijk telt bijna 6 kilometer en verbindt sinds 1870 het Fort van Zwijndrecht met het Fort Sint-Marie. Deze gebouwen en dijk werden na de Frans-Duitse oorlog gebouwd om snellere verplaatsing van eigen legers en die van bondgenoten te vergemakkelijken.

In 1953 werd de dijk gedeeltelijk afgegraven om zandzakken te vullen bij een sterke overstroming, daarom is hij op sommige locaties breder. Toch is de dijk relatief intact en goed waarneembaar gebleven in de omgeving.

Vandaag wordt de dijk erkend als beschermd landschap en is het de ideale plek voor wandelaars en fietsers. Geniet van het uitzicht en fiets over de defensieve dijk tussen knooppunt 51 en 50 van het provinciale fietsknooppunten.

Een expertenteam buigt zich over de toekomstkansen van deze dijk, zodat dit landschapselement de streek kan blijven kenmerken.

Meer technische specificaties over het erfgoed rond de defensieve dijk vind je in deze uitgebreide erfgoedstudie.

 Adres: Trepelandstraat, Zwijndrecht, België

meer in havenland

Nog meer erfgoed beleven


Fort Noordkasteel

Fort Noordkasteel

In 1864 bouwde kapitein Henri Alexis Brialmont Fort Noordkasteel als deel van zijn nieuwe verdedigingslinie: ‘Het Nationaal Reduit’. . Omdat België geen noemenswaardige natuurlijke verdediging had, werd geopteerd om niet het hele land te verdedigen, maar te kiezen voor een ‘Nationaal Reduit’.  Het noordkasteel vormde het meest noordelijk deel van de omwalling: een citadel die de haven moest verdedigen.Op militair vlak raakte de constructie echter snel in onbruik.

In de jaren ’30 werd het domein door toenmalig burgemeester van Antwerpen Camille Huysmans ingericht als recreatiepark, met een openbare zwemvijver. Tot laat in de jaren ’60 was het de favoriete plek van veel Sinjoren voor wie een zomervakantie toen nog onbetaalbaar was.

Hoewel zwemmen er verboden is, ontdekken steeds meer mensen dit mooie stukje natuurschoon in de haven. Hier wandel je door gemengde bossen, ervaar je de rust van een grote stille watermassa en de schoonheid van getijdennatuur langs de oevers.

In de zomermaanden zorgt de Magic Spiegeltent voor menig dansavondje. En niemand die last heeft van nachtlawaai…

Meer technische specificaties over het erfgoed van Fort Noordkasteel vind je in deze uitgebreide erfgoedstudie.

De forten rond Antwerpen behoren tot de zogenaamde Staats-Spaanse Linies

De Staats-Spaanse (waar de Staat zich verdedigde tegen de Spaanse aanvallen) Linies zijn de restanten van zestiende- en zeventiende-eeuwse militaire verdedigingswerken die werden aangelegd in de periode van de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) tot aan de Franse Tijd (1794).

In de hele regio zijn ongeveer zestig elementen nog heel goed tot redelijk zichtbaar in het landschap, variërend van vestingstadjes tot grote en kleine forten en liniedijken, grotendeels aangelegd in aarde. Dit materiaal was in de regio ruim voorhanden, zodat de fortificaties snel en goedkoop konden worden opgeworpen.

De forten werden aangelegd op strategische plaatsen zoals aan de monding van geulen of hoger gelegen wegen en dijken. Zo oefenden zij controle uit over de omgeving. Wanneer de vijand naderde, werden dijken doorgestoken waardoor hele gebieden onder water liepen. Later werd het onder water zetten meer gecontroleerd aangepakt. Ging het er even rustiger aan toe, dan werden de overstroomde gebieden weer ingepolderd. Die opeenvolging van menselijke ingrepen kunt u met een beetje fantasie nog overal in het landschap zien.

Heel wat forten zijn ondertussen ware landschapspareltjes en belangrijke natuurgebieden geworden. De geërodeerde (aangetaste) wallen en grachten vormen een ideale leefomgeving voor heel wat planten en dieren.

De dubbele fortengordel rond Antwerpen is indrukwekkend en goed gedocumenteerd op http://www.fortengordels.be

 Adres: Noordkasteel, Antwerpen

meer in havenland

ook een bezoekje waard


De Cadixwijk

De Cadixwijk

Tussen 1873 en 1934 brachten de schepen van de Red Star Line rederij ongeveer 2 miljoen landverhuizers naar de Nieuwe Wereld. Met Museum Red Star Line als ankerplaats vind je nog overal sporen van de enorme migratiegolf die vanuit de haven naar Amerika vertrok.

We denken daarbij niet alleen aan de Red Star Line of de transcontinentale migratie, maar ook aan de instroom van migranten die tewerkstelling of economische opportuniteiten kwamen zoeken in de haven. Rederij Flandria en haar concurrenten verzorgden de veerdienst tussen beide oevers.

De Cadixwijk schrijft op een ongebruikelijke manier mee aan dat multiculturele verhaal. Talloze nationaliteiten delen hier een woonzone, vlak naast het Kattendijkdok, het Houtdok, het Kempisch Dok en de Londenstraat. Bij het begin van de 20ste eeuw was de ontvolking groot: er woonden nog amper 500 mensen. Tegen 2020 zijn dat er wellicht acht tot tien keer zoveel.

De stad Antwerpen investeert in de heraanleg van deze interessante site. Het groene stadsplein telt ruim 1,7 hectare en wordt zo anderhalve keer groter dan de Groenplaats. Nu al vind je er het nieuwe schafthuis voor de dokwerkers, waar havenheld Johan De Jaegher achter de potten staat.

Nog later komt er vlakbij de Cadixwijk een Maritiem Museum waar de Doelse Koggen als pronkstuk uitgestald zullen staan. Momenteel renoveert havenheldin Lore Poelmans de resten van die middeleeuwse schepen waarvan ze in dit artikel het mysterie onthult.

Alle technische specificaties van het erfgoed in de Cadixwijk lees je in deze uitgebreide erfgoedstudie.

 Adres: Cadixstraat, Antwerpen, België

meer in havenland

Nog meer erfgoed beleven


Het ‘Dokske’

Het 'Dokske'

Tot 1870 zag Merksem eruit als een typisch polderdorp met een kerk, verspreide hoeves en herkauwende koeien in uitgestrekte weiden. Daar bracht het Schelde-Maaskanaal verandering in. Al zeven jaar na het uitgraven van de Kempische vaart verschenen de eerste dokken in het landschap. En tegen 1935 werd Merksem een inlandse bijhaven.

Bij de aanvoer van goederen hoorde vanzelfsprekend een bloeiende nijverheid. Een park, sportveld en in 1932 het absolute ‘Brood en Spelen’-paradepaard Het Sportpaleis verwenden ook de groeiende bevolking.

Tot vandaag ontdek je daar prachtige staaltjes erfgoed:

  • V. Union, fabriek van margarine, vetten, oliën. Boterfabriek A. Jurgens, W. Prinzen, Borrewaterstraat 182 (ID 1119, RELICT_ID11530)
  • Aveve bloemmolens van de Belgische Boerenbond, Eugeen Meeusstraat 6 (ID1120, RELICT_ID11533)
  • ‘N.V. Rijstpellerijen N. en C. Boost’, Oostkaai 16 (ID 1118, RELICT_ID11535)
  • Voormalige 'Fabrique Nationale des tubes sans soudure', Oostkaai 23 (ID1121, RELICT_ID11536)
  • Elektriciteitsmaatschappij De Schelde, Vaartkaai 2 (ID1399, RELICT_ID11538)
  • Molens van Deinze en Antwerpen, Zuidkaai 1 (ID1122, RELICT_ID11540)

Al diens technische specificaties als erfgoed lees je in deze uitgebreide erfgoedstudie.

 Adres: Sint-Bartholomeusstraat, Merksem, België

meer in havenland

Nog meer erfgoed beleven


Houtdok – Kempisch dok – Asiadok

Houtdok - Kempisch dok - Asiadok

Deze dokken zijn geschikt voor de binnenvaart, maar niet breed genoeg voor de hedendaagse zeevaart. Ze werden aangelegd tussen 1864 en 1873. Enkel de Noorderkaai kreeg een versteviging van baksteenmetselwerk tijdens de Tweede Wereldoorlog. De overheid investeerde daarin om werk te verschaffen, want wegens die onzekere tijden was de economische activiteit stilgevallen.

Met het Kerkschip Sint-Jozef (Houtdok Noordkaai (ID1259, RELICT_ID10769) ligt er nog een getuige uit die woelige periode. Dat betonnen schip deed dienst als Duitse munitieboot maar werd in 1952 herdoopt tot kerk met feestzaal en herberg voor binnenvaartschippers.

Het is geconstrueerd uit gewapend beton om magnetische zeemijnen te ontwijken en bestand te zijn tegen ander afweergeschut. Als bevoorradingsschip voor de Duitse marine, ontweek ze echter de vuurlinie. Toen ze kort na haar tewaterlating van Rotterdam naar Antwerpen verhuisde, namen de bevrijders haar al in beslag. Doordat het schip nooit echt gevaren heeft, is de rompconstructie nog quasi volledig authentiek en intact gebleven, een unicum in Europa!

De Kempische brug (ID1200 RELICT_ID 10736)  tussen het Houtdok en Kempisch Dok werd nog tot 1972 aangedreven door perswater. Sindsdien werkt ze elektrisch. Waar het Houtdok (ID1209, RELICT_ID10729) grossierde in hout, was het Kempisch dok (ID1199, RELICT_ID10735) gespecialiseerd in het lossen van ijzerwaren en steenkolen, die dan via het goederenstation Dokken-Stapelplaats verder getransporteerd werden.

In het Asiadok (ID1203, RELICT_ID10731) vind je restanten van uiteenlopende activiteiten: houtloodsen, een herstellingsbedrijf voor binnenschepen en verschillende kantoor- en opslagruimtes. Tussen 1877 en 1886 gebruikten kraanmannen de eerste 6 stedelijke stoomkranen. De dokwerkers voelden zich echter bedreigd door die machinale kracht, die veel handenarbeid dreigde te vervangen. Door aanhoudende vandalenstreken op de kranen faalde het hele project.

Ook de Asiabrug (ID1206 RELICT_ID 10732) vangt sinds 1974 energie van het stroomnet. Het brugwachtershuisje aan haar flank, staat daar sinds het eerste kwart van de 20e eeuw.

Andere opmerkelijke erfgoedrelicten zijn:

  • Mexicobruggen (ID1225 RELICT_ID 10730)
  • Pakhuis Vlaeynatie, Rigastraat 20 (ID1136, RELICT_ID7504)
  • Stedelijk Instituut Sierkunsten en Ambachten, Napelsstraat 37 (ID1137, RELICT_ID7371)
  • Aanwervingslokaal havenarbeiders Kempisch Dok-Westkaai z.n. (ID1195, RELICT_ID201199)
  • Showroom Etablissements Fr. Van Kerckhove, Kempischdok-Westkaai 101 (ID1367, RELICT_ID215066)

Alle technische specificaties over het erfgoed op en rond het Houtdok, Kempisch dok en Asiadok lees je in deze uitgebreide erfgoedstudie.

 Adres: Madrasstraat, Antwerpen, België

meer in havenland

Nog meer erfgoed beleven


Lefebvredok – Amerikadok

Lefebredok - Amerikadok - Afrikadok

Het huidige Amerikadok luisterde bij zijn bouw in 1887 naar de naam Afrikadok. Na een felle brand in 1891 kreeg het dok de naam Lefebvredok. Pas in 1903 volgde zijn huidige naam.

Zowel de import als de productie van voeding speelden een belangrijke rol in groei van de haven. Antwerpen was in de 19e eeuw een belangrijke Europese invoerhaven van koffie, cacao en suiker, zo bewijzen vestigingen van bijvoorbeeld Rombouts Koffie, chocoladebedrijf Meurisse en koekjesbakker De Beukelaer.

Fundamenteel was echter het ontstaan van de bulkinvoer van voeding: terwijl België in 1865 slechts 89.000 ton graan invoerde, steeg dat in 1914 tot 1.4 miljoen ton, waarvan een groot deel via de haven van Antwerpen.

De graanmagazijnen aan het Amerikadok (ID1234-1237, RELICT_ID10753) herinneren aan die tijd. In het begin haalden havenarbeiders de stoomschepen vol bulk graan met de hand leeg. Zij protesteerden tegen de onvermijdelijke innovaties in die sector.

De laat 19e eeuwse ‘grain elevators’ pronkten met Amerikaanse technologie. Stoommachines – en later elektriciteit - dreven aanvankelijk een ketting van emmers of recipiënten aan, die het graan uit schepen naar de top van het magazijn liftten. Van op die hoogte hielp de zwaartekracht het Amerikaanse graan verdelen over binnenschepen, vrachtwagens of treinen voor verder transport. Later vervingen zuigers de liften.

De massale graaninvoer zorgde mee voor de teloorgang van de traditionele, gemengde en kleinschalige landbouw. Landbouwers moesten overstappen op andere teelten. Zo ontwikkelde zich in het poldergebied de intensieve varkensteelt, terwijl in het oosten en zuiden van Antwerpen de groenten-en fruitteelt tot grote ontwikkeling kwam.

Als je in de Antwerpse haven ter hoogte van het Noordkasteel rijdt, is het je ongetwijfeld al opgevallen: een silogebouw volledig opgetrokken uit bakstenen.  SAMGA (Société Anonyme des Magasins à Grains d'Anvers), een naamloze vennootschap van meer dan 100 handelaren en makelaars, liet dat graanmagazijn in 1895 bouwen door de Antwerpse architect Frans van Dijk. Het magazijn diende voor de opslag en beluchting van graan. Het is de oudste nog bestaande graansilo in de Antwerpse haven en bevat unieke machines.

Aangezien de graansilo’s plaats moeten ruimen voor de geplande Oosterweelverbinding, werd een 3D-laserscan gemaakt van de volledige site.

Meer informatie vind je hier: https://www.oosterweelverbinding.be/nieuws/hoe-ziet-het-samga-gebouw-er-vanbinnen-uit

Alle technische specificaties op en rond het Lefebvredok lees je in deze uitgebreide erfgoedstudie

 Adres: Amerikadok Zuidkooi, Antwerpen, België

meer in havenland

Nog meer erfgoed beleven


Kattendijkdok

Kattendijkdok

Het Kattendijkdok dankt zijn naam aan de vroegere Kattenberg op dezelfde locatie: een hoger gelegen weg langs de Schelde toen er van volwaardige dijken nog geen sprake was. In de vestingsbouwkunde verwees men met ‘kat’ naar een plaats waar men geschut plaatste, een stille getuige naar rumoeriger tijden.

Het dok werd gefaseerd aangelegd tussen 1858 en 1869, is 957 meter lang, 140 meter breed en 3,33 meter diep. De beperkte diepgang verraadt al dat je hier nu vooral pleziervaart vindt. Aan weerszijden liggen de Londenbrug en de Siberiabrug, die meestal beschikbaar zijn voor auto- en vrachtverkeer.

Dé eyecatcher van het Kattendijkdok is het prachtige havenhuis van de wereldwijd vermaarde architecte Zaha Hadid. Het Kattendijkdok barst daarnaast van het (beschermd) erfgoed:

  • De Kattendijksluis, Kattendijksluis z.n. (ID1223, RELICT_ 10721)
  • Vosseschijnsluis (Sloepenweg z.n.) ID1582, RELICT_ID990147)
  • Het Sluismeestershuis (gesloopt) (ID1646, RELICT_ID990157)
  • Sluiswachtershuisjes, (ID1396 en ID1397, RELICT_ID10722)
  • Londenbrug (ID1201 RELICT_ID 10718)
  • Stadsdroogdokken, Kattendijkdok z.n. (RELICT_ID10724, RELICT_ID10741)
  • Pomphuis bij droogdokken nrs. 1 tot 6, Kattendijkdok z.n. (ID1230, RELICT_ID 10725)
  • Werkhuizen bij droogdokken 1 tot 6, Kattendijkdok z.n. (ID1205, RELICT_ID10726)
  • Algemeen Werkhuis Noord, (ID1574, RELICT_ID990139) Droogdokkenweg z.n
  • Afdaken langs de Mosselstraat (ID1578, RELICT_ID990143)
  • Pomphuis bij droogdok nr. 7, Droogdokken z.n. (ID1258, RELICT_ID10742)
  • Pomphuis bij droogdokken nrs. 8 tot 10, Kattendijkdok z.n. (ID1211, RELICT_ID10727)
  • Noorderpershuis Kattendijkdok Oostkaai 3 (ID1151, RELICT_ID6986)
  • Winkelhuis Kattendijkdok Oostkaai 8 (ID1083, RELICT_ID6987)
  • Burgerhuis, Kattendijk Oostkaai 12 (ID1147, RELICT_ID6988)
  • Cafépand met houten pui, Kattendijkdok-Oostkaai 14 (ID1148, RELICT_ID6989)
  • Bedrijfsgebouw Indiëstraat 10-12 (ID1152, ID1153, RELICT_ID 6887)
  • Verbindingsdok (ID1217, RELICT_ID10716)
  • Graansilo De Trouw (ID1220, RELICT_ID10740) (gesloopt)
  • Kantoorgebouw Armement Deppe, Verbindingsdok-Oostkaai 13, Bordeauxtraat 8 (ID1131, ID1134, ID1135 RELICT_ID7715, ID1156 RELICT_ID6539)
  • Politiecommissariaat van de 7de Wijk, Bordeauxstraat 12-14 (ID1157, ID1158, RELICT_ID6540)
  • Kantoor van de Société Badoise, Verbindingsdok Westkaai 12 (ID1132, RELICT_ID7716)
  • Magazijnen Montevideo Kattendijkdok –Westkaai z.n. (ID1197, RELICT_ID6990)
  • Winkelhuis, Kattendijkdok –Westkaai 28 (ID1150, RELICT_ID6991)
  • Houten opslagplaats, Droogdokken z.n. (ID1301, RELICT_ID212394)
  • Aanwervingsbureau voor havenwerklieden Braziliëstraat z.n. (ID1263, RELICT_ID200497)
  • Bureel-magazijn, Londenstraat 25 (ID1140, RELICT_ID7235)
  • Vrije Technische Scholen, Londenstraat 41-43 (ID1141, ID1142, RELICT_ID7236)
  • The Antwerp Grain Work Company, Londenstraat 28 (ID1143, ID1144, ID1145, ID1146, RELICTID_7237)
  • Schuilplaats voor Werklieden, Londenstraat 52 (ID1271, RELICTID_7238)
  • Pakhuis Soc. An. Joseph J. Lee & C. Bataviastraat 19 (ID1159, RELICT_ID6479)
  • Suezdok (ID1216, RELICT_ID10737)
  • Suezloods, Siberiastraat z.n. (ID1362, RELICT_ID214982)
  • Panamaloods, Siberiastraat z.n. (ID1363, RELICT_ID215051)
  • Brandweerkazerne, Siberiastraat z.n. (ID1265, RELICT_ID10739)

Alle technische specificaties van het erfgoed in en rond het Kattendijkdok staan uitgelegd in deze uitgebreide erfgoedstudie.

 Adres: Kattendijksluis, Antwerpen, België

meer in havenland

Nog meer erfgoed beleven


Hangar 29

Hangar 29

Met Hangar 29, nu beter bekend als de eventlocatie Waagnatie, staat al sinds 1872 één van de bekendste landmarks in het Antwerpse havengebied. Toen deed de site dienst als laad- en loszone.

De inspiratie voor het ontwerp van die befaamde eventlocatie dateert van vlak voor de Eerste Wereldoorlog. In Frankrijk en Duitsland gebruikten fabrieksbouwers dunwandige betonnen schaalconstructies als nieuw constructiemateriaal voor zes gloednieuwe loodsen. Pas in 1964 werd het ontwerp daadwerkelijk ingebouwd in het gebouw.

Broederloods Hangar 28 brandde in de jaren ’90 uit en week voor het huidige parkeerterrein, wat de evenementenhal nog bereikbaarder en dus aantrekkelijker maakte.

Alle technische specificaties van het erfgoed in en rond Hangar 29 staan uitgelegd in deze uitgebreide erfgoedstudie.

 Adres: Rijnkaai 150, Antwerpen, België

meer in havenland

Nog meer erfgoed beleven


Page 1 of 3

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén